Monthly Archives: Czerwiec 2014

Naukowy Instytut Katolicki – czyli filozofia chrześcijańska w ofensywie

Dziś kilka słów o interesującej, choć zapomnianej już instytucji przedwojennego Krakowa, jaką była Naukowy Instytut Katolicki (zwany w skrócie NIK).

https://i0.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Konstanty_Michalski.png/218px-Konstanty_Michalski.png

ks. prof. Konstanty Michalski

Inicjatorem powstania instytutu, kierownikiem i jego „ojcem ideowym” był słynny filozof i historyk filozofii ks. prof. Konstanty Michalski CM (1879-1947). Zalążkiem tej instytucji stało się kółko samokształceniowe młodzieży kresowej, zbierające się przy ul. Wolskiej 32 w domu Józefy Kruszyńskiej, nauczycielki z Kresów osiadłej w Krakowie. To właśnie ona zapisała w testamencie swoją kamienicę dla Towarzystwa Naukowego Instytutu Katolickiego, tworzonego głównie przez profesorów UJ.

NIK powołany został do istnienia 1 czerwca 1925 r. przez kard. Adama Stefana Sapiehę. Instytucja ta miała za zadanie rozwój myśli chrześcijańskiej, w tym filozofii. Ważną częścią jej działalności była biblioteka, która służyć miała rozwojowi myśli chrześcijańskiej.

Przed wojną Instytut zgromadził sporą bibliotekę liczącą 11000 wolumenów. Jej założycielem i fundatorem był Stanisław Henryk Badeni (1877-1943). Więcej o tej interesującej i zasłużonej postaci można przeczytać na łamach Cracovia Leopolis.
I dziś na Pijarskiej 7 znajdziecie bibliotekę, ale to zupełnie inna historia. Księgozbiór składał się z dwóch części: pierwsza Biblioteka im. Józefy Kruszyńskiej zawierała publikacje z zakresu teologii, filozofii i sztuki sakralnej (wydane po I wojnie światowej). Druga część  tzw. Biblioteka Radziechowska – dar S.H. Badeniego obejmowała wiele starych publikacji, niestety zbiór ten został przetrzebiony podczas okupacji, a jego pozostałości znajdują się od 1960 r. w zbiorach Miejskiej Biblioteki Publicznej w Krakowie.

Instytut znalazł swą siedzibę w narożnym budynku ul. Sławkowska 32/Pijarska 7. Dobre wyobrażenie o ówczesnej działalności daje reprodukowany poniżej artykuł z krakowskiego Czasu nr 36 z 6 lutego 1938 r., s. 9.

Naukowy Instytut Katolicki w Krakowie-Czas nr 36 dn 6 lutego 1938

Ważną częścią działalności były wspomniane w artykule odczyty, które cieszyły się na tyle dużą popularnością, że pozwalało pokrywać koszty ich organizacji.

Wśród interesujących inicjatyw krakowskiego NIK była zorganizowana przez Michalskiego w roku 1936 konferencja poświęcona stosunkowi filozofii neotomistycznej do logiki matematycznej. Stała się ona początkiem Koła Krakowskiego, niezwykle interesującego spotkania nowoczesnej logiki i filozofii neoscholastycznej, ale to temat na inną opowieść.

W każdym razie krakowski NIK był próbą popularyzacji i rozwoju filozofii chrześcijańskiej – była to największa zorganizowana ofensywa myśli katolickiej, jaką oglądał Kraków do wybuchu II wojny światowej. Warto zapoznać się z  fragmentami artykułu K. Michalskiego o Naukowym Instytucie Katolickim (Głos Narodu, 1928, nr 301, s. 2). Najpierw interesujące rozważania o relacji nauki i wiary:

Michalski-NIK_1928_a

Następnie kilka interesujących uwag o roli filozofii chrześcijańskiej w nowoczesnym świecie. Szczególnie interesujący jest naszkicowany aktualny kontekst polityczno-społeczny okresu międzywojennego oraz wyraźnie akcentowany powrót do metafizyki (po skrajnie antymetafizycznym pozytywizmie).

Michalski-NIK_1928_b

Na zakończenie natomiast kilka uwag Michalskiego o roli filozofii w życiu Kościoła, warto zwrócić uwagę na scjentystyczny rys postawy słynnego krakowskiego mediewisty.

Michalski-NIK_1928_c

* * *

Niestety Naukowy Instytut Katolicki został zamknięty przez niemieckiego okupanta na mocy rozporządzenia z 20 lipca 1940 r. Po wojnie nowe władze z sowieckiego nadania niechętnie widziały tego rodzaju inicjatywy, widząc w nich żywotne nurty intelektualizmu katolickiego. Jednak po wielu perypetiach dziejowych do kamienicy kilka lat temu powróciła nauka uprawiana pod katolickim szyldem – teraz jako Uniwersytet Papieski Jana Pawła II. Jest to siedziba Instytutu… ale jest to Instytut Historii Sztuki i Kultury UPJPII. Filozofia jednak tam od czasu do czasu gości i to nie zawsze w formie wykładów dla adeptów historii sztuki… Tradycje są więc podtrzymywane!

Pierwsza siedziba NIK (dawna ul. Wolska 32).

Druga siedziba przy ul. Sławkowskiej/Pijarskiej, w której na piętrze znajdował się cenny księgozbiór.


PS. Zdigitalizowane materiały pochodzą z Jagiellońskiej Biblioteki Cyfrowej oraz z Wikipedii.

Dodaj komentarz

Filed under neoscholastyka, Pijarska, Sławkowska, Wolska (Piłsudskiego), XX wiek